Collageen is een structureel eiwit dat samen met elastine en hyaluronzuur het bindweefselnetwerk van de dermis vormt. Het functioneert als een dragend frame dat de huid stevig houdt, weerstand biedt tegen zwaartekracht en helpt om vorm en contour te behouden. Ongeveer 75% van het droge gewicht van de dermis bestaat uit collageen, voornamelijk type I en in mindere mate type III.
Collageen bevindt zich niet in de epidermis (opperhuid), maar in de dermis. In deze huidlaag ligt collageen tussen fibroblasten, bloedvaten en zenuwen. Het vormt een vezelachtig netwerk dat vergelijkbaar is met een mat of scaffold waarin huidcellen worden ondersteund.
De aanmaak van collageen gebeurt door fibroblasten. Deze cellen produceren eerst procollageen, dat buiten de cel wordt omgezet in collageenvezels. Deze vezels vormen samen sterke bundels. Voor een optimale collageensynthese zijn vitamine C, aminozuren (glycine, proline en lysine), zuurstof en een goede doorbloeding noodzakelijk.
Collageen wordt continu aangemaakt en afgebroken. Vanaf ongeveer 25 jaar neemt de productie jaarlijks met circa 1% af. Afbraak versnelt door UV-straling, roken, ontsteking, oxidatieve stress en hormonale veranderingen. Dit resulteert in een dunnere dermis, verminderde steun en huidverslapping.
Veel esthetische behandelingen zijn gericht op collageenstimulatie. Microneedling, radiofrequentie, laser en biostimulatoren activeren fibroblasten en stimuleren nieuwe collageenaanmaak. Skinboosters en hyaluronzuur ondersteunen de huidmatrix. Fillers geven volume maar maken zelf geen collageen aan, tenzij ze biostimulerend zijn.
Een goede collageenkwaliteit zorgt voor huiddikte, veerkracht, strakkere contouren, betere wondgenezing en langdurigere behandelresultaten. Een effectieve behandelstrategie richt zich eerst op collageenkwaliteit en pas daarna op volume. Zonder een stevig collageennetwerk zakt volume sneller weg en oogt het resultaat onnatuurlijk.